تبلیغات
سالار زینب حسین جان

موضوع :


نوروز در فرهنگ شیعه

بحث از نوروز در فرهنگ شیعه، از قرن پنجم به بعد مطرح شد و تا آنجا که به منابع برجاى مانده مربوط مى‏شود، نخستین بار در مختصر مصباح شیخ طوسى از آن یاد شد. پس از آن در منابع دیگر هم وارد گردید. در این مقاله سیر ورود آن در منابع شیعه و موضعگیرى فقهاى شیعه در باره آن را توضیح خواهیم داد.


نوروز یا روزِ نو در همه تقویم‌ها، دوره‏ها و در میان همه فرهنگ‌ها، با اسامى گوناگون مطرح بوده و هست. گردش زمین به دور خورشید و پدید آمدن روز و شب و فصول سال و نیز حرکت ماه بر گرد زمین، بشر را به محاسبه واداشته و به طور طبیعى، تقویم را پدید آورده است.



آغاز هر سال، شروع جدیدى است که خود به نوعى انسان را با احساسى تازه و تولّدى نو به حرکت در مى‏آورد. این آغاز همراه با شادى و سرور بوده و در هر فرهنگى آیین هاى ویژه‏اى براى نشان دادن خوشحالى و شادى تعبیه شده است.


در میان ایرانیان، این روزِ نو، روزى بود که شاه جدید ساسانى به تخت مى‏نشست. خواهیم دید که آخرین نوروز ایرانى که در آن آیین هاى ویژه‏اى را اجرا مى‏کردند (فهرستى از آنها را ابوریحان در آثارالباقیه، ترجمه اکبر داناسرشت، تهران، امیرکبیر، 1363 از منابع زردتشتى آورده است. بنگرید : صص 333 - 325)،


روزى در اواخر خردادماه بود که یزدگرد سوم بر تخت نشست و از آن پس، این نوروز، هر سال با توجه به عدم محاسبه کبیسه و اهمال آن، در هر چهار سال یک روز به عقب مى‏افتاد. پس از آمدن اسلام، سنت نوروز، پابرجا ماند و این بدان دلیل بود که مردم ایران، به سرعت اسلام را نپذیرفته و تا یکى دو سه قرن، بسیارى از آنان بر آیین کهن خود بودند. حتى اگر اسلام را پذیرفتند، نتوانستند به آسانى آن آداب را ترک کنند.


این نکته دانسته است که اسلام، دو عید را با عنوان عید فطر و اضحى با آیین هاى ویژه مطرح کرد، هر چند آنها آغاز سال نبود، اما به هر روى عید طبیعى مسلمانان به شمار مى‏آمد. در برابر، نه از سوى اهل سنّت و نه امامان شیعه، موضعگیرى روشن و شناخته شده مفصلى نسبت به نوروز مطرح نشد.




عید نوروز پیش از اسلام ، خاص و عام داشت و سیستم طبقاتی در بزرگداشت نوروز حکم فرما بود و نظام طبقاتی نسبت به این سنت باستانی وجود داشت لذا روز عید برای عامه مردم و اقشار ضعیف و فرودستان جامعه فقط روز نخست سال بود و روز عید برای بزرگان، حاکمان، خان ها و ... از روز نخست تا ششم ادامه داشت.

البته باید گفت که بعد ها این نظام طبقاتی را اسلام فروریخت و دگرگون کرد و همه طبقات را برداشت و تبعیض را نسبت به این سنت باستانی کنارگذاشت و دستورداد در دین اسلام در برگزاری عید و بزرگداشت عید، سیستم طبقاتی وجود نداشته باشد.

تحول دیگری که اسلام ایجاد کرد این بود که عید برای خان ها، فرماندهان و حاکمان بود و سنت نوروزی این بود که تحفه ای از سوی مردان فرودست و زیر دست برای مردان فرادست و حاکمان می‌بردند لذا « نوروزی» تحفه‌ای بود که رعیت‌ها برای فرماندهان و کشاورزان برای خان‌ها و فئودال ها می بردند و هدیه ای بود که فرودستان به فرادستان پیش‌کش می‌کردند و در حقیقت مکیدن خون جدیدی بود از سوی پادشاهان.

نکته دیگر این است که « عید» در معارف اسلامی اصطلاحی عرفانی و واژه‌ای کلیدی در عرفان اسلامی است لذا به زمانی که چیزی بر دل تجلی می‌کند « عید» می‌گویند بنابراین اگر در صبحگاه حتی در یک روز عادی انوار الهی بر دل ما تجلی کرد، آن صبحگاه « عید» تاریخ زندگی ما است، البته بر چیزی که در دل تجلی می‌کند نیز « عید» می گویند و عطار در این باره می‌گوید:

ای بلبل خوش نوا، فغان کن
عید است نوای عاشقان کن
چون سبزه ز خاک سر برآورد
ترک دل و ترک بوستان کن





ارسال به:
صفحات :

DESIGN BY NOOR